پرونده‌های پدیده‌ها: داستان‌های شگفت‌انگیز از گوشه‌وکنار جهان، قسمت ۲ از یک مجموعهٔ چند قسمتی

پسر روشن سخن می‌گفت. سرعت و لحن کلامش کاملاً عادی بود و در پاسخ‌هایش هیچ تردیدی دیده نمی‌شد. هر چند خود صداها با هیچ زبانی که معلم می‌شناخت همخوانی نداشت.

در داستان امروز، به روستایی دورافتاده در اوایل قرن نوزدهم در ارتفاعات اسکاتلند بازمی‌گردیم - منزوی، غرق در سنت، و ناآماده برای آنچه در شرف وقوع بود. زندگی در آنجا در انزوا و روزمرگی می‌گذشت. با روستاهای کوچکی که در زمین‌های ناهموار پراکنده بودند و اغلب مدت‌های طولانی از دیگران جدا می‌ماندند. در دل آن ریتم، حتی کوچک‌ترین اختلال‌ها نیز به چشم می‌آمد. چهره‌ای تازه به‌ندرت از نظر دور می‌ماند و هر چیز ناآشنا اهمیت پیدا می‌کرد. در همین فضاست که روایت نه با رخدادی در حال شکل‌گیری، بلکه با چیزی از پیش حاضر آغاز می‌شود که در انتظار دیده‌شدن بود.

اغلب گفته می‌شود این داستان در فوریهٔ ۱۸۲۱ رخ داده است. در صبحی سرد زمستانی، معلم روستا به مدرسه نزدیک شد و پسری را دید که بیرون روی پله‌ها نشسته بود.

او پریشان به نظر نمی‌رسید. فریاد نمی‌زد و نمی‌کوشید برود. در عوض، آرام نشسته بود، گویی آگاهانه منتظر بود. سن او را هشت یا نه سال برآورد کردند. لباس‌هایش، هرچند مرتب و خوش‌دوخت بود، برای سرما مناسب به نظر نمی‌رسید و سبکی ناآشنا داشت. آن‌قدر چشمگیر نبود که خودبه‌خود جلب توجه کند، اما کاملاً هم با آنچه روستاییان به دیدنش عادت داشتند همخوان نبود.

بر پایهٔ گزارش‌های بعدی، منشأ و تبار پسر معلوم نبود و هیچ‌یک از حاضران نتوانست زبانی را که سخن می‌گفت تشخیص دهد. وقتی معلم ابتدا به انگلیسی و سپس به گالیک با او سخن گفت، او بی‌درنگ پاسخ داد. در آغاز، گفت‌وگویی ساده به نظر می‌رسید. پس از چند لحظه، موضوع غیرعادی به نظر می‌رسید.

پسر روشن سخن می‌گفت. سرعت و لحن کلامش کاملاً عادی بود و در پاسخ‌هایش هیچ تردیدی دیده نمی‌شد. هر چند خود صداها با هیچ زبانی که معلم می‌شناخت همخوانی نداشت. او با روانی کسی سخن می‌گفت که از زبان مادری خود استفاده می‌کند، گویی فهمیده‌شدن اصلاً نباید مسئله‌ای می‌بود. درون مدرسه، شروع کرد به اشاره کردن به اشیا و هر بار که اشاره می‌کرد چیزی می‌گفت، گویی آنها را نام می‌برد. تعامل آرام بود. وقتی حاضران دقیق‌تر گوش دادند، کم‌کم چنین به نظر رسید که این فقط ناآشنا نیست، بلکه سازمان‌یافته است.

واژه‌هایی که به کار می‌برد، به نظر می‌رسید بر اساس تعداد تغییر می‌کنند. یک شیء تنها واژه‌ای داشت، در حالیکه چند شیء به گونه‌هایی از همان واژه می‌انجامید. هر چند تغییرات از الگویی آشنا پیروی نمی‌کرد. انسجامی وجود داشت، اما نه به شیوه‌ای که به‌آسانی پیش‌بینی‌پذیر باشد.

برای ناظران، این مانند نظامی کامل به نظر می‌رسید - چیزی کاملاً پرورش‌یافته، نه بداهه یا از هم گسیخته. پسر در برقراری ارتباط دچار مشکل نبود. اگر هم چیزی بود، به نظر می‌رسید دارد چیزی را نشان می‌داد که آن زبان کاملاً ساختارمند است- فقط نه به شیوه‌ای که اطرافیانش بتوانند بفهمند. خبر به‌سرعت پخش شد و دیری نگذشت که دیگران نیز برای دیدن او آمدند.

از جمله کسانی که وضعیت را بررسی کرده باشند، پزشکی محلی بود. رویکرد او عملی بود: محتمل‌ترین فرضیه، گم شدن کودک بود و او از همین فرض آغاز کرد. هر چند هرچه بیشتر مشاهده می‌کرد، وضعیت کمتر ساده و سرراست به نظر می‌رسید. گفتار پسر حتی وقتی دیگران پاسخ نمی‌دادند، روان و ثابت می‌ماند. او تلاش نمی‌کرد حرفش را به شکلی دیگر تکرار کند یا واژه‌هایش را ساده‌تر سازد. این نکته از نظرها دور نماند. بیشتر کودکان وقتی فهمیده نمی‌شوند سعی میکنند بنحوی منظورشان را بفهمانند- با اشاره، تکرار یا تغییر. پسر هیچ‌یک از این کارها را نکرد. او همچنان سخن می‌گفت، گویی مشکل در جای دیگری بود.

در روزهای پس از آن، بازدیدکنندگانی از بیرون روستا آمدند، بنا بر گزارش‌ها، از جمله برخی که زبان‌های خارجی می‌دانستند. بر پایهٔ گزارش‌های بعدی، هیچ‌کسی نتوانست آنچه شنید تشخیص دهد. در چنین جوامعی، زبان چیزی فراتر از ابزار ارتباط بود، نشانه‌ای از تعلق بود. بیشتر روستاییان هم با انگلیسی و هم با گالیک اسکاتلندی آشنا بودند و گاهی نیز با گویش‌های منطقه‌ای که نسل‌ها انزوا به آنها شکل داده بود. حتی هنگام دیدار با مسافران، معمولاً نوعی اشتراک وجود داشت - واژه‌های مشترک، صداهای قابل‌شناسایی یا دست‌کم الگوهایی که می‌شد دنبالشان کرد. آنچه این لحظه را یگانه می‌کرد، فقدان همین نقاط مشترک بود.

کسانی که سخن گفتن پسر را شنیدند، واژه‌های او را پراکنده یا نامفهوم توصیف نکردند. در عوض، نوعی جریان را تشخیص دادند - عبارت‌هایی که روان پیش می‌رفت، با مکث‌ها و تأکیدهایی که نشان می‌داد معنایی منتقل می‌شود، حتی اگر کاملاً فهمیده نمی‌شد. همین، آنچه را ممکن بود سردرگمی به نظر برسد از چیزی که از درون منسجم می‌نمود جدا می‌کند.

در همان حال، محیط راه‌های اندکی برای راستی‌آزمایی اطلاعات فراهم می‌کرد. در آن لحظه هیچ سند رسمی ثبت نشد، در ابتدا هیچ کارشناس زبان‌شناسی حضور نداشت و جز روایت‌هایی که بعدها پدید آمد، روش قابل‌اعتمادی برای پیگیری پیشینهٔ پسر وجود نداشت. پس آنچه باقی ماند، نتیجه‌گیری نبود، بلکه مشاهده‌ای بود - مشاهده‌ای که توضیح ساده را برنمی‌تافت. به نظر می‌رسد بخش بزرگی از این گزارش از بازگویی‌های بعدی آمده باشد، جایی که حافظه و تکرار شاید به‌مرور آرام‌آرام بر جزئیات آن اثر گذاشته‌اند.

داستان‌های زبان‌های ناآشنا منحصر به این مورد نیستند. گزارش‌های پیشین، مانند داستان کودکان سبز وولپیت در انگلستان قرون وسطا، موقعیت‌های مشابهی را توصیف می‌کنند که در آنها خود ارتباط به راز اصلی تبدیل شد.

طبق یافته‌های اخیر زبان‌شناسان، گاهی مردم گفتاری تولید می‌کنند که ساختارمند به نظر می‌رسد اما بخشی از هیچ زبان شناخته‌شده‌ای نیست. این پدیده اغلب زبان‌گویی یا گلاسولالیا نامیده می‌شود. پژوهش‌هایی مانند "زبان‌های انسان‌ها و فرشتگان" بررسی می‌کنند که چگونه این گونه گفتار می‌تواند از الگوهای خاصی پیروی کند و با این حال بیرون از نظام‌های زبانی تثبیت‌شده باشد.

داستان پسری که به زبانی ناآشنا سخن می‌گفت، هنوز نمی‌توان با قاطعیت درباره‌اش نظر داد. این داستان در محیطی ملموس و عادی شروع می‌شود اما بر چیزی تمرکز دارد که همچنان حل‌نشده باقی مانده است. اینکه آن رویداد بد فهمیده شد، با گذشت زمان تغییر کرد یا صرفاً هرگز به‌طور کامل مستند نشد، هنوز روشن نیست. آنچه روشن است اثری است که بر جا گذاشت - لحظه‌ای آرام که حاضران نتوانستند کاملاً توضیحش دهند. گزارش‌هایی از این دست، که نسل به نسل منتقل شده‌اند، نه به‌خاطر پاسخ‌هایی که می‌دهند، بلکه به‌خاطر پرسش‌هایی که بر جا می‌گذارند در یاد می‌مانند.

و در آن ابهام آرام، برخی شاید به گستردگی آفرینش بیندیشند - و به راه‌های ظریفی که حضور قادر مطلق، حتی هنگامی که کاملاً فهمیده نمی‌شود، می‌تواند احساس شود.