ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 11 дүгээр сарын 18
АНУ-ын мэдэгдсэнээр, Ерөнхийлөгч Дональд Трамп, Оросын ерөнхийлөгч Владимир Путин, Хятадын ерөнхийлөгч Ши Жиньпин нар энэ долоо хоногийн сүүлээр [Хятадын] Шэньжэнь хотод болох Ази-Номхон далайн эдийн засгийн хамтын ажиллагаа (АПЕК)-ны дээд хэмжээний уулзалтын үеэр анхны хамтарсан уулзалтаа хийхээр төлөвлөжээ. Хэлэлцэх асуудалд цөмийн зэвсгийг хорогдуулах, мөн Ираны асуудал багтаж болзошгүй байна. (BBC)
Украин (Урейн)-ы ерөнхийлөгч Володимир Зеленський хэлэхдээ, Умард Атлантын гэрээний байгууллага [НАТО]-д элсүүлэхийн хариуд АНУ тус улсыг Оросын хяналтад ороогүй [Украин (Урейн)-ы] зүүн Донбассын зарим хэсгээс гарах эсэхийг асуусан гэжээ. Тэрээр Украин (Урейн) улс газар нутгаа өгөхөд бэлэн биш ч аюулгүй байдлын баталгаа, хүчирхэг армийг дэмжих тусламж, сэргээн босголтын санхүүжилтийг багтаасан цогц санал тавивал уг асуудлаар бүх нийтийн санал асуулга явуулна гэж мэдэгдсэн байна. (The Guardian)
Персийн булангийн хамтын ажиллагааны зөвлөл [GCC]-ийн ерөнхий нарийн бичгийн дарга Жасем Мохаммед Альбудайви 11-р сарын 13-нд НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлд мэдээлэхдээ, Иран улс 2-р сарын 28-наас хойш тус эвслийн гишүүн Бахрейн, Кувейт, Оман, Катар, Саудын Араб, Арабын Нэгдсэн Эмират гэх 6 улс руу 7,000 гаруй пуужин, дрон харваж, хүний амь хохироон, олон хүнийг шархдуулж, дэд бүтцэд ихээхэн хохирол учруулсан гэжээ. Ормузын хоолойн тээвэр саатсанаар бордооны нийлүүлэлт хязгаарлагдаж, эмзэг нөхцөлд байгаа хөгжиж буй орнуудад өлсгөлөн нүүрлэх эрсдэл нэмэгдэж буйг тэрээр анхааруулсан юм. Тэрээр тус зөвлөлд хандан халдлагыг зогсоохыг шаардсан тогтоолуудыг хэрэгжүүлэх, усан замаар чөлөөтэй зорчих эрхийг сэргээх, Иранаар хохирогчдод нөхөн төлбөр төлүүлэхийг уриалжээ. (Arab News)
Бахрейн улс оршин суугчдаа хоргодох байранд орохыг анхааруулсны дараа 11-р сарын 15-нд Ираны хэд хэдэн агаарын довтолгоог няцаасан гэж мэдэгдлээ. Ираны Хувьсгалт гвард Бахрейны Аль-Рифаа нисдэг тэрэгний бааз дахь АНУ-ын агаарын довтолгооноос хамгаалах радарт чиглүүлэн 6 дрон хөөргөсөн гэж мэдэгдсэн ч АНУ, Бахрейны эрх баригчдын аль нь ч тус бааз өртсөн эсэхийг даруй баталгаажуулаагүй байна. (Reuters)
Канадын ерөнхий сайд Марк Карни 11-р сарын 14-нд мэдэгдэхдээ, АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамптай удаан үргэлжилсэн, үндэслэлтэй хэлэлцээр хийсний дараа Канад, АНУ худалдааны тохиролцоонд хүрэхэд ахиц гаргаж байгаа ч хараахан тохиролцоогүй гэжээ. (Reuters)
Амьжиргааны өртгийн өсөлт, бага цалин, сургуулийн доройтож буй нөхцөл байдал, цагдаагийн хүчирхийллийг эсэргүүцэн Шар хантаазтнуудын идэвхтнүүд болон залуучуудын хөдөлгөөнүүдийн зохион байгуулсан жагсаалд 11-р сарын 14-нд Франц даяар 100,000 гаруй хүн оролцлоо. Эрх баригчдын мэдээлснээр, оролцогчдын тоо өмнөх амралтын өдрүүдийнхээс буурч, жагсаалууд ерөнхийдөө тайван болсон ч хэд хэдэн хотод мөргөлдөөн гарч, улс даяар 219 хүнийг саатуулсан байна. (Al Jazeera)
11-р сарын 13-нд [АНУ-ын] Нью-Орлеанс хотод Атлантик Асфальт танкер зогсоолд байсан Американ Херитэж голын хөлгийг мөргөж, Миссисипи мөрөнд хөмрүүлсний дараа нийт 197 зорчигч, багийн гишүүнийг аюулгүй газарт хүргэж, 32 хүнийг эмнэлэгт хүргэсэн байна. Маргааш нь 8 хүн эмнэлэгт хэвтэн эмчлүүлж байсны 2-ынх нь биеийн байдал хүнд байжээ. Мөрдөн шалгагчид танкерын жолоодлого алдагдсан байж болзошгүйг шалгаж байна (CNN)
2026 оны 11-р сард Америкийн харшил, багтраа, дархлаа судлалын коллеж (ACAAI)-ийн [АНУ-ын] Аризона мужийн Финикс хотод болсон жил тутмын эрдэм шинжилгээний хуралд танилцуулсан нэгэн тохиолдлын тайланд 15 настай хүү сагамхай загаснаас гаргасан 5 грамм коллаген агуулсан эрч хүчний ундаа уусны дараа амь насанд аюултай анафилаксид [харшлын хүнд урвал] орсныг өгүүлжээ. Уг коллагеныг урвалын шалтгаан байж болзошгүй гэж үзэж байна. Хэрэглэгчдэд орц найрлагын шошгыг шалгаж, коллагены эх үүсвэрийг үйлдвэрлэгчээс лавлахыг зөвлөж байна. (Fox News)
Ау Лак (Вьетнам) дахь нас баралтын шалтгааны тухай шинэ тайланд харвалт болон хорт хавдрын улмаас бүртгэгдсэн нас баралт огцом өссөнийг онцолжээ. Харвалтын улмаас жилд нас барсан хүний тоо 2021 онд 16,000 байснаас 2025 онд 33 100 болж, 2 дахинаас илүү өссөн бөгөөд тэдний 1,800 гаруй нь 20–29 насныхан байжээ. Хорт хавдрын нас баралт ойролцоогоор 2,4 дахин өсөж, 2025 онд 46 800-д хүрсэн бөгөөд уушги, элэгний хорт хавдар хамгийн их хувийг эзэлсэн байна. (SGGP)
Судлаачид Шведийн 10 эмнэлгийн 10 цэгээс цуглуулсан бохир усыг шинжлэхэд, хотын цэвэрлэх байгууламжийн бохир уснаас ялгаатай нь антибиотикт тэсвэртэй гэдэсний савханцар үржих таатай нөхцөл бүрдүүлж байгааг тогтоожээ. Ципрофлоксацин, цефотаксим гэх 2 антибиотикийн үлдэгдэл тэсвэртэй нян сонгогдон үлдэхэд нөлөөлсөн бөгөөд ципрофлоксацины нөлөөг нотлох баримт илүү баттай байжээ. [Шведийн] Гётеборгийн Их Сургуулийн профессор Йоаким Ларссон эмнэлгийн бохирын шугам нь “антибиотикоор эмчлэхэд хэцүү нян үржих голомт” болж болзошгүй гэж мэдэгдсэн байна. (Fox News, Nature Communications)
Эрдэмтдийн мэдэгдсэнээр, хүчтэй Эль-Ниньо үзэгдэл [АНУ-ын] Калифорнийн эрэг орчмын усыг дулаацуулж, далайн бор замгийн ойг гэмтээн, уур амьсгалын өөрчлөлт, далайн халалтын давалгаанд аль хэдийн өртсөн далайн экосистемийн тэнцвэрийг алдагдуулж байна гэжээ. (The Guardian)
НҮБ [Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага] [Туркийн] Анталья ххотод болж буй НҮБ-ын Уур амьсгалын өөрчлөлтийн асуудлаарх 31-р бага хуралд [COP31] Гамшгийн эрсдэлийн санхүүжилтийн платформыг эхлүүлж, 2030 он гэхэд 75 сая хүнийг уур амьсгалын огцом нөлөө, байгалийн гамшгаас хамгаалахад зориулсан 3 тэрбум гаруй ам.долларын санхүүжилт авах боломж бүрдүүлэхээр зорьж байна. НҮБ-ын 6 агентлаг нөөц, даатгал, урьдчилан таамаглах өгөгдлийг уялдуулан, хүмүүнлэгийн тусламжийг илүү хурдан, найдвартай хүргэж, эрт арга хэмжээ авах нөхцөлийг бүрдүүлнэ. (World Food Programme)
Олон улсын эрдэм шинжилгээний нэгдэл болох Дэлхийн нүүрстөрөгчийн төслийн 2026 оны тайланд хүлэмжийн хийн ялгарлын өнөөгийн хурдаар бол дэлхийн дулаарлыг аж үйлдвэржилтийн өмнөх үеийнхтэй харьцуулахад 1.5°C-ээс хэтрүүлэхгүй барих нүүрстөрөгчийн үлдсэн төсөв 4 хүрэхгүй жилийн дотор дуусаж болзошгүй гэж тооцоолжээ. Энэ төсөв нь уур амьсгалын тухай олон улсын гэрээ болох Парисын хэлэлцээрт заасан температурын хязгаараас хэтрэхгүй байх 50%-ийн магадлалыг хадгалах нөхцөлд хүн төрөлхтний цаашид ялгаруулж болох нүүрсхүчлийн хий [CO2]-н дээд хэмжээг илэрхийлнэ. (SciTech Daily, Carbon Brief)
11-р сарын 13-нд аадар борооны улмаас [Эквадорын] Гуаякилийн 45 хэсэг үерт автаж, таксины жолооч амиа алдан, аав хүү 2 сураггүй болжээ. Эрх баригчид тусламж шаардсан 16 тохиолдол бүртгэгдсэнийг мэдээлж, онцгой байдлын багууд эрэн хайх ажиллагаа эхлүүлсэн байна. (El Diario)
Мэргэжилтнүүд түймрийн цар хүрээ, давтамж нэмэгдэх нь АНУ даяар ундны усны хангамжид заналхийлж байна гэж мэдэгджээ. Бороо үнс, хурдас болон бусад бохирдуулагчийг гол мөрөн, усан сан руу урсгадаг бөгөөд нөлөөлөл нь 10 гаруй жил үргэлжилж болохыг судалгаанууд харуулжээ. Энэ бохирдол ус цэвэрлэх байгууламжийн хүчин чадлыг хэтрүүлж, орон нутгийнхныг усны өөр эх үүсвэр хайх, өндөр өртөгтэй шинэчлэл санхүүжүүлэхэд хүргэж болзошгүй байна. (AP News)
Бангладеш, Энэтхэг улсууд 2026 оны 9-р сард маш хортой пестицид болох паракватыг улс даяар хориглож, үүнийг хориглосон 70 гаруй улсын эгнээнд нэгджээ. ДЭМБ [Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага]-ын мэдээлснээр, эдгээр хориг нь пестицидтэй холбоотой амиа хорлолтыг бууруулж, хөдөө аж ахуйн ажилчид, хүүхдүүдийг мэдрэлийн тогтолцооны эрсдэлээс хамгаалснаар олон мянган хүний амийг аврах төлөвтэй байна. Бусад орны нотолгооноос үзэхэд, онц аюултай пестицидийг хориглосноор хөдөө аж ахуйн бүтээмжид хохирол учруулахгүйгээр нийт амиа хорлолтын түвшнийг бууруулах боломжтой юм. (WHO)
SpaceX компани 11-р сарын 14-нд [АНУ-ын] Техасын Старбейс талбайд Starship аварга пуужингийнхаа дээд шатыг хөөргөх цамхгийн механик гараар анх удаа барьж авчээ. Уг шат сансарт ойролцоогоор 22 цаг нисэж, дэлхийг 14 удаа тойрон, Старлинкийн 26 хиймэл дагуулыг тойрог замд байршуулжээ. Энэ амжилт пуужинг бүрэн дахин ашигладаг болгох ажлыг урагшлуулж, хөөргөх зардлыг бууруулан, нислэгийн давтамжийг нэмэгдүүлэх боломжтой. Starship технологи нь мөн НАСА [АНУ-ын Агаарын нислэг, сансрын уудмыг судлан шинжлэх үндэсний төв]-ийн Артемис сарны хөтөлбөр, SpaceX-ийн төлөвлөсөн Ангараг гарагийн нислэгүүдийн гол хэсэг юм. (Fox Business)
Whole Foods Market [АНУ-ын хүнсний жижиглэн худалдааны сүлжээ] будаагаар хийдэг амтат ундаа болох Мексикийн уламжлалт орчатаг амьтан-хүний сүүний орцгүй хийсэн хувилбар “365 Орчата” хэмээх хязгаарлагдмал хувилбарыг танилцуулжээ. Шинэ ундааг овьёос, кокосоор хийсэн байна. (VegNews)
Болгарын парламент 11-р сарын 13-нд үслэг эдлэлийн зориулалтаар амьтан үржүүлдэг аж ахуйг хориглох хуулийн төслийг 173 гишүүний саналаар санал нэгтэй баталлаа. Тус улсын усны булга-хүмүүсийг үслэг эдлэлийн зориулалтаар үржүүлдэг сүүлчийн аж ахуй 2025 оны эхээр хаагдсан ба шинэ хууль нь усны булга-, үнэг-, шиншилла-, загал элбэнх-ардыг хамарч, үслэг эдлэлийн үйлдвэрлэлийн үржүүлгийг дахин эхлүүлэхээс сэргийлнэ. Хууль хүчин төгөлдөр болохын өмнө ерөнхийлөгч албан ёсоор батламжилж, Төрийн эмхэтгэлд нийтлэх шаардлагатай хэвээр байна. (Eurogroup for Animals)
[Ау Лак (Вьетнам)-ын] Хо Ши Мин хотод 75 настай Нгуен Тхи Ми үнэгүй цагаан хоолны газар ажиллуулдаг. Тэрээр нөхрийн хамт COVID-19 цар тахлын үеэр хүмүүс хоол хүнс, орон байрныхаа төлбөрийг төлж чадахгүй байгааг хараад үүнийг эхлүүлжээ. Тэд үйл ажиллагааг нь үргэлжлүүлэхийн тулд нийт 80 сая донг (ойролцоогоор 38100 ам.доллар)-ын хуримтлалаа бүгдийг нь зарцуулжээ. Олон нийт, сайн дурынхны дэмжлэгтэйгээр тус хоолны газар тусламж дэмжлэг хүрэлцэж байгаа үед өдөрт 150 орчим хоол, түүний дотор эмнэлгийн өвчтөнүүдэд хүргэдэг байна. (Vietnam.vn)
[АНУ-ын] Жоржиа мужийн Маккейсвилл хотын оршин суугч Билли Пасчалл 11-р сарын 9-нд CBS News-ийн шууд ярилцлагын үеэр алга болсон муур-найз Баунстайгаа баяртайгаар эргэн уулзжээ. Түүхэн их үерт гэр нь сүйдэж, хамт амьдардаг 7 муурыг нь бүгдийг дайжуулсан ч одоо бүгд буцаж ирсэн байна. (Daily Mail)
Францын эрх баригчид 11-р сарын 3, 4-нд амьтан-хүмүүст харгис хандсан байж болзошгүй хэргээр шалгагдаж буй [Францын] Энь дэх үржүүлгийн газраас 800 гаруй нохой-бодгалийг аварчээ. Амьтанд харгис хандахаас урьдчилан сэргийлэх нийгэмлэгийн [SPA]-тйг дайчилсан 64 асрамжийн газар ажиллагаанд тусалж, аврагдсан нохой-бодгалиудыг үрчлүүлэхийн өмнө эрүүл мэнд, зан төлөвийг нь үнэлж байна. (EuroWeekly News)
Нэгэн гүйгч болон зэрлэг амьтан-хүмүүст яаралтай анхны тусламж хүргэдэг ашгийн бус Уайлд Флорида Рескью байгууллагын аврагчид [АНУ-ын] Флорида мужийн Улумаи зэрлэг амьтдын дархан газарт загасны утсанд орооцолдсон цагаан дэглий-хүнийг аварчээ. Малын эмч үзлэг хийсний дараа гэмтээгүй шувуу-бодгаль байгальд нь буцаан тавихаар төлөвлөхөөс өмнө нэмэлт асаргаа авчээ. (The Dodo)
Өдрийн урам өгөх эшлэл: “Хүн бүхий л зүрх сэтгэл, оюун ухаан, сүнсээрээ БУРХАНЫГ хайрлаж, хөршөө өөрийн адил хайрлавал түүнд эргэлзэх зай үлдэхгүй. Харин түүний дотор төгсгөлгүй байх учиртай БУРХАНЫ Хаанчлал тогтож, тэрээр хайрын галд хайлан цутгагдаж, анх өөрийг нь ӨӨРТЭЙГӨӨ адил бүтээсэн Тэнгэрлэг Эцэгийнхээ дүрийг олно.” – Энэтхэгийн Христийн шашны номлогч, далдыг харагч, оюун санааны зохиолч Садху Сундар Сингх (Багшийн өлмийд)
Лоуренс Халушкагийн клиник үхлийн тухай энэ 3 хэсэгт цувралын 1-р хэсэгт ахлах сургуульд олон жил дасгалжуулагчаар ажилласан, бизнес эрхлэгч тэрээр зүрх нь 3 удаа зогссон өглөөг эргэн дурсана. Лоуренс АНУ-ын Мичиган мужид украин (урейн) цагаачдын гэр бүлд өсжээ. Тэрээр өөрийнх нь хэлснээр шид тарнийн ёсыг түлхүү эрхэмлэдэг уламжлалтай Дорнын зан үйлийн католик сүмийн сургаалаар хүмүүжжээ. Аав нь түүнд онолуудад эргэлзэн хандаж, алдаа дутагдлыг нь хайхыг сургажээ. Гэвч 1980-аад оны сүүлээр Лоуренст үгүйсгэж чадахааргүй ид шидийн зүйлсийг мэдэрч эхэлсэн байна. Тэдгээрийн дотор тухайн үед Югославын нэг хэсэг байсан Боснид мөргөлөөр явахад тохиолдсон явдал багтжээ. Эдгээр нь хэдэн арван жилийн турш үе үе үргэлжилж, хожим клиник үхэлд орсноо ойлгоход нь нөлөөлжээ. 2016 оны 11-р сарын 29-ний өглөө Лоуренсыг орондоо байхад эхнэр нь кофе авчирч өгөв. Жирийн эхэлсэн тэр өглөө гэнэт өөрчлөгджээ.
Би дээшээ харан эргэж хэвтсэн, харин эхнэр маань надаас нэг юм асуухыг хүссэн юм. Тэр ярьж эхэлсэн. Толгойд минь хоромхон зуур нэг л сонин мэдрэмж төрөөд, би тасарсан. Тэгэхээр тэр намайг үхэхийг харсан бөгөөд тэр удаад би хамгийн удаан хугацаагаар амьгүй байсан. Лоуренс сэргэхдээ нас барснаа мэдээгүй байв. Тэрээр сая юу болсныг эхнэрээсээ дахин дахин асууж, бие нь зүгээр санагдсан тул эмнэлэгт очихоос татгалзжээ. Ойролцоогоор 40 минутаас 1 цагийн дараа орондоо хэвтэж байхад нь эхнэр нь түүнтэй ярилцаж байтал энэ байдал дахин давтагдав. Нүүр нь саарал хөх туяатай болж, нүд нь дээш эргэсэн гэж эхнэр нь ярьжээ. 2 дахь удаагийн дараа тэрээр эмнэлэгт очихыг зөвшөөрөв. Тэнд түүнийг хяналтын төхөөрөмжүүдэд холбожээ. Эхнэр нь сувилагчтай хамт орны хөлд зогсож байхдаа аюултай шинжүүдийг танив. Түүний зүрх 3 дахь удаагаа зогсож байлаа.
Тэгээд би тасарсан. Дараа нь зүрхний бичлэг шулуун болсныг илтгэх дууг сонссон ба тэр удаад эргэн тойронд юу болж байгааг хамгийн тод мэдэрч байсан. Тэр нь 3 дахь удаа байсан. Сувилагч яаралтай тусламж дууджээ. Эмнэлгийн баг дефибриллятор бэлдэж байхад өөрийг нь хөдөлгөж байсныг Лоуренс санадаг.
Тэгээд би явчихсан. Тэднийг ямар нэгэн зүйл хийж амжихаас өмнө би 3 дахь удаагаа эргэн сэргэж, нас барснаа бас л ойлгоогүй байлаа. Би бүр эрт туулсантайгаа эн зэрэгцэх гайхалтай ид шидлэг туршлага мэдэрч байна гэж бодсон. Яаралтай тусламжийн эмч түүнийг зүрхний эрчимт эмчилгээний тасаг руу тэргэнцрээр түрж явахад Лоуренс бие нь зүгээр байгаа тул хэвтэхгүй гэж зүтгэжээ. Эмч түүнд зүрх нь сая 45 секунд зогссон гэж хэлэв.
Тэр үед л би анх ойлгож, “Сая үнэхээр тийм юм болсон гэж үү? Тэр чинь тийм зүйл байсан юм уу?” гэж асуусан. Зүрхний цохилтыг нь удирдах цахилгаан дохиог хэвийн үед үүсгэдэг эсийн бөөгнөрөлд асуудал байсныг эмч нар тогтоосон гэж Лоуренс ярьсан байна. Тэр эсүүд дохио өгөхөө больсон, дефибриллятор асуудлыг шийдэхгүй, шалтгаан нь тодорхойгүй гэж хэлснийг тэр дурссан юм. Маргааш нь түүнд зүрхний хэм тохируулагч суулгажээ. Түүний тайлбарласнаар, зүрх нь цахилгаан дохио үүсгэж чадахгүй үед уг төхөөрөмж дохио өгдөг байна. Эмч нар ийм эмгэгтэй хүний зүрх тийм удаан зогссоны дараа сэргэхийг, эсвэл ийм тохиолдлыг 3 удаа даван туулахыг урьд нь хэзээ ч хараагүй гэсэн хэмээн тэр ярьжээ.
Үнэхээр гайхамшигтай нэгэн оршихуй байсан. Үхсэн даруйдаа би Түүнийг мэдэрч, шууд Түүн рүү очсон. Маргааш энэхүү 3 хэсэгт цувралын 2-р хэсэгт бидэнтэй хамт байгаарай. Үүнд Лоуренс зүрх нь зогссон үед биеийн мэдрэхүйгээс давсан ухамсраас эхлээд цэвэр Хайрын оршихуйтай учрах хүртэл юу туулснаа өгүүлнэ. (The Soul Inspired YouTube суваг - баярлалаа)